Onderwerpen

Plenair

Openingssessie, inleiding palliatieve zorg
Drs. Sander de Hosson, longarts 
Wilhelmina Ziekenhuis, Assen

In deze plenaire lezing zal een overview gegeven worden over de domeinen van de palliatieve zorg. Daarnaast zal worden ingegaan op de geschiedenis van palliatieve zorg en de belangrijkste aandachtspunten voor de longarts met specifieke aandacht voor compassie en intervisie.



Voortgang van de palliatieve zorg
Prof. dr. Saskia Teunissen, hoogleraar palliatieve zorg/hospicezorg
UMC Utrecht

 

Behandeling van pijn bij patiënten met longkanker
Dr. Robert van Dongen, anesthesioloog - pijnbehandelaar, lid palliatief team CWZ
RadboudUMC en CWZ, Nijmegen

Pijn is een van de meest voorkomende en meest gevreesde complicaties van kanker. Een goede diagnose is ook hierbij van belang voor een effectieve therapie. Deze bestaat uit medicamenteuze en niet medicamenteuze vormen. De plaats hiervan in het behandeltraject wordt besproken en toegelicht.

Leerdoelen:
- Kennis nemen van de verschillende vormen van pijn bij kanker (nociceptief, neuropathisch, gemengd).
- Opstellen van een adequaat behandelplan van pijn bij kanker, eveneens in de palliatieve fase.



Dyspneu: onderzoek en behandeling
Dr. Joost van den Aardweg, longarts
Amsterdam UMC - locatie AMC

In deze werkgroep wordt besproken welke mogelijkheden er zijn om dyspnoe te behandelen, ook wanneer de oorzaak niet kan
worden weggenomen.Daarbij is het nodig om het mechanisme van kortademigheid in kaart te brengen, en na te gaan hoe dat 
behandeld kan worden. De mogelijke behandelingen lopen uiteen van het bestrijden van angst, verlichten van de ademarbeid 
tot farmacologische interventies. 

Leerdoelen:
- Analyseren van dyspnoe bij een patiënt bij wie dat niet gemakkelijk opgelost kan worden.
- Inzicht krijgen in het mechanisme en de effectiviteit van verschillende behandelingen van dyspnoe.

 

Zorg in de laatste levensfase
Prof. dr. An Reyners,Internist-Oncoloog
UMCG, Groningen

Herkennen en markeren van de stervensfase, de laatste levensfase, is van belang voor goede afstemming van de zorg tussen artsen en verpleegkundigen. Het beleid richt zich op maximaal comfort, zo min mogelijk belasting van de patiënt en aandacht voor afscheid nemen. Kennis van de benadering van specifieke symptomen in deze fase (bv delier) is van belang evenals aandacht voor de begeleiding van de patiënt en naasten.

Leerdoelen:
- Herkennen en markeren van de stervensfase.
- Mogelijke problemen van patiënten en/of van hun naasten signaleren en begeleiden.

 

‘Innerlijke ruimte’
Prof. dr. Carlo Leget, hoogleraar zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht, bijzonder hoogleraar ethische en spirituele vragen in de palliatieve zorg vanuit het IKNL en de Associatie Hospicezorg Nederland

 

Helpen bij verlies en verdriet 
Prof. dr. Manu Keirse, emeritus hoogleraar 
Faculteit Geneeskunde KU, Leuven

Er wordt met concrete voorbeelden geïllustreerd hoe artsen en professionele zorgverleners in de beperkte tijd van een consult
mensen kunnen helpen afrekenen met rouw en verdriet om het verlies van gezondheid, van leven of van een dierbare.

Leerdoelen:
- Inzicht verwerven in de reacties van mensen die met verlies van gezondheid en van leven worden geconfronteerd.
- Concrete handvatten bieden voor professionele hulp.

 

Casuïstiekbespreking
Drs. Kris Mooren, longarts & arts palliatieve zorg
Spaarne Gasthuis, Haarlem

Drs. Sander de Hosson, longarts
Wilhelmina Ziekenhuis, Assen

U wordt als deelnemer van harte uitgenodigd als voorbereiding op dit symposium, een casus voor te bereiden om tijdens de casusbespreking te kunnen presenteren.

 

Workshops

Communicatie
Drs. Kris Mooren, longarts & arts palliatieve zorg
Spaarne Gasthuis, Haarlem

Communicatie in de palliatieve zorg vraagt om vaardigheden, die in de opleiding tot arts niet voldoende aan bod komen.
Anderzijds is communicatie de belangrijkste ‘skill’ in het werk met ongeneeslijk zieke patiënten.

Leerdoelen:
Kennis uitbreiden over de volgende onderwerpen:
- Slecht nieuws brengen
- Bespreken van prognose
- Omgaan met moeilijke emoties (boosheid, ‘hopeless/helplessness’, ontkenning)


Interculturele palliatieve zorg
Dr. Gudule Boland, Senior projectleider en adviseur
Pharos, kenniscentrum gezondheidsverschillen 

De laatste levensfase zorgt in migrantengezinnen voor dilemma’s die voortkomen uit botsende waarden en normen. Aan de hand van korte filmfragmenten uit voorlichtingsfilms (in het Papiaments, Kantonees, Turks en Marokkaans-Arabisch) bespreken we er een aantal.

Te bespreken dilemma’s:
• zorgeloos leven versus het recht om te weten,
• pijnbestrijding versus een helder hoofd houden,
• autonomie (individuele beslissingen) versus familiebeslissingen (wij-cultuur)
• zo lang mogelijk leven versus kwaliteit van leven.

U krijgt achtergrondinformatie maar gaat ook zelf aan de slag om na te denken over cultuursensitief communiceren over leven en dood. De films alvast bekijken: www.pharos.nl/ingesprek

Ongeveer 11% van de Nederlandse bevolking heeft een niet-westerse migrantenachtergrond. Van deze groep zijn 250.000 mensen ouder dan 55 jaar en in 2050 zijn dat er naar verwachting zelfs meer dan 560.000. Steeds meer niet-westerse migranten hebben zorg nodig in de laatste levensfase en palliatieve zorg wordt bij hen een steeds belangrijker thema. Toch maken zij – deels door een gebrek aan kennis over de mogelijkheden – minder gebruik van bepaalde voorzieningen en ondersteuning, terwijl zij daaraan wel behoefte hebben. Hun opvattingen en onderliggende waarden, en daaruit voortvloeiende wensen over passende zorg in deze fase, verschilt nogal eens van de dominante Nederlandse opvattingen, waarin op een directe manier over de dood wordt gesproken. De verleende zorg sluit mede daarom vaak niet aan bij de betekenis die migranten hebben van goed zorg, noch bij hun wensen in de laatste levensfase. Dat leidt niet alleen tot onvrede bij de patiënt en diens familie, maar ook bij zorgverleners. Die voelen die zich onvoldoende toegerust om goede zorg te bieden.

De bijeenkomst draagt bij aan de volgende competenties (leerdoelen):
- De bekwaamheid om zich bewust te zijn van eigen visie en hoe anderen hier naar kijken.
- Respect hebben voor culturele aspecten van verschillende levensovertuigingen.
- De verdere verdieping van de bekwaamheid om goed naar patiënt/naasten te luisteren en vragen stellen, hierdoor conflicten bij
  de patiënt en naasten te signaleren en hierop te anticiperen.
- Het geven van voorlichting, advies en instructie aan patiënt en/of naasten zodat zij keuzes kunnen maken voor gewenste
  palliatieve zorgverlenging.

 

Palliatieve sedatie
Drs. Sander de Hosson, longarts        
Wilhelmina Ziekenhuis, Assen     

Drs. Gea Douma, longarts 
Treant Zorggroep, Emmen

Interactieve workshop waarbij praktijkperikelen rondom palliatieve sedatie zullen worden besproken. Hierbij zal casuïstiek worden afgezet tegen de bestaande richtlijnen.

Leerdoelen:
- Indicatiestelling en uitvoering van palliatieve sedatie.
- Omgaan met problemen die niet in de richtlijn staan vermeld.


Palliatieve zorg bij COPD
Yvonne Engels, PhD, universitair hoofddocenten onderzoeker
Radboud UMC, Nijmegen

Drs. Femke van Vollenhoven,longarts
MCL, Leeuwarden

Kanker wordt door iedereen die ermee te maken heeft automatisch geassocieerd met levensbedreigend. Dat is niet het geval bij COPD. Palliatieve zorg bij COPD is dan ook nog geen dagelijkse praktijk, terwijl dit hun kwaliteit van leven kan optimaliseren.

De volgende uitdagingen doen zich voor rondom palliatieve zorg bij COPD:
1. Wanneer start je daar mee? Het individuele toekomsscenario van de patiënt met COPD is, qua overleving en qua ziektelast,
    moeilijk te voorspellen. 
2. Hoe communiceer je over die onzekere toekomst? En hoe betrek je daar zingeving bij?
3. Hoe maak je een toekomstig zorgplan?

Tijdens deze workshop gaan Yvonne Engels en Femke van Vollenhoven, aan de hand van praktijkgerichte onderzoek en de resultaten daarvan, in op deze vragen.

 

Advance care planning
Dr. Daisy Janssenspecialist ouderengeneeskunde
Expertisecentrum palliatieve zorg CIRO, Horn & MUMC+, Maastricht

ACP is van groot belang voor mensen met chronische longziekten, maar zowel artsen, patiënten en naasten kunnen belangrijke belemmeringen ervaren waardoor ACP niet of te laat wordt geïnitieerd. In deze workshop leert u wat ACP inhoudt en wanneer en hoe u ACP kunt initiëren.

 

Misselijkheid en braken
Drs. Ruben van Coevorden, huisarts, hospice arts en consulent IKNL
MC Buitenveldert, JHI, IKNL

Pathofysiologie, behandeling en casussen geven verdieping van kennis en inzet.

Leerdoelen:
- Kennis van oorzaken van misselijkheid en braken
- Kennis van behandelmogelijkheden


Facultatief 

Mindfulness
Miep van der Drift, longarts/mindfulnesstrainer
RadboudUMC Nijmegen